11 04 2007

ÇOCUKLARIN GELİŞİM DÖNEMLERİ VE ÖZELLİKLERİ

 Eğitimde  varılmak istenen hedeflere ulaşmanın önemli kurallarından biri de kuşkusuz çocuğu her yönü ile tanımak, özelliklerine uygun planlamayla hedefe yol almaktır.  Bu makalede Jean PİAGET 'in Bilişsel Gelişim Kuramı  anlatılmaktadır.

Jean PIAGET  ( 1896-1980 ) ve Bilişsel Gelişim Kuramı

İsviçreli bir biolog olan J.Piaget, sonradan psikoloji ile ilgilenir. İlk çalışmalarını Binet-Simon Laboratuvarında zeka testleri ile yapar. Çocukların zeka testlerini inceler. Pek çok çalışma ve araştırma yapar. İnsanın gelişimini, zeka değil, biliş gelişimi ile açıklar.1960-1970 yıllarında, bilişsel gelişim kuramı ile  bu alanda kabul görür.

Biliş ve Bilişsel Gelişim Nedir?

Her insanın  bir zihinsel kapasitesi vardır. Zihin; beyin ve beyinle ilgili sinirlerin işlevlerinin tümüdür. İnsanın düşünme, akıl yürütme, objektif gerçekleri algılama, yargılama ve sonuç çıkarma gibi zihinsel yeteneklerinin tümüne de zeka denir.

İnsanın bir de çevresi vardır. İnsan, çevresiyle etkileşim halindedir. Bu etkileşim sırasında birey, çevresindeki nesneleri durumları anlama ve bilme yöntemini geliştirir. Buna bilişsel gelişim denir. Piaget’ e göre bir insanın gelişimi; nesnelerle ilgili bilgilerdir.

Biliş; kişisel yaşantılar sonucu,bir nesne hakkında bilgi kazanma ya da o nesneyi öğrenme davranışıdır.

Bilişsel gelişim kuramının kurucusu Piaget, her çocuğun sırayla dört dönemden geçtiğini belirtir:

Bilişsel Gelişim Dönemleri ve Özellikleri:

1. Duyu-motor dönemi  (0 – 2 Yaş)

Bu dönemde bebek, nesneleri aktif olarak inceler .Kendini,çevresindeki nesnelerden farklı olduğunu incelemeyi öğrenir. Zaman,yer,neden-sonuç gibi kavramlarla ilgilenmeye başlar.Çocuk,çevresini duyular ve hareket yoluyla keşfettiği için bu dönem, duyu-motor dönem olarak adlandırılır.

2.İşlem öncesi dönem 

  (2 – 7 Yaş)

Konuşma nedeniyle iletişim becerilerinin geliştiği dönemdir. Sosyalleşmeye başlar. Resim çizer, öykü anlatabilir, oyunlarda rol alır. İsteklerini kontrol edebilir.

Bu dönemde çocuk için yer ve zaman kavramı, çocuk  neredeyse oradadır.Örneğin; Sokakta yürürken, ay çocuğu takip ediyordur. Tam olarak akıl yürütme, mantık yoktur. Anemistik (sihir) düşünceye sahiptir. Örneğin; Aynı biçimde iki bardağa, eşit miktarda su konur. Bu  sular, çocukların gözü önünde, değişik biçimdeki bardaklara (kısa –geniş ve dar-uzun iki bardağa) konduğunda; dört yaş çocuğu uzun bardaktaki suyun daha fazla olduğunu söyler. Beş yaşındaki çocuk, eşit olabileceğini şüpheli bir biçimde söyler. Yedi-sekiz yaşındaki çocuklar, iki bardaktaki suyun eşit miktarda olduğunu söyler.

3.Somut  İşlemler dönemi ( 7 – 12 Yaş)

Akıl yürütme başlar. Hatırlama, nesneleri sınıflandırma,sıralama ve sayı kavramı gelişir.

4.Soyut İşlemler dönemi (12 Yaş ve üstü)

Akıl yürütmeyi kullanır. Olasılığı bilir, hipotezler kurar. Düşüncelerini yansıtır. Düşünce ve inançlarını bütünleştirir.

Bilişsel  gelişim dönemleri, birbirini izler. Piaget, dönemlerin sırasını belirtmek için yaşları ortaya koymuştur. Dönemlerin sırası değişmez. Çocuk, işlem öncesi döneme  duyu-motor döneminden sonra geçebilir. Çocuğun gelişim hızına göre, bu dönemler kısa olabileceği gibi daha uzun da olabilir.

Piaget’ e göre, bu dönemler arasında geçiş, iki mekanizma ile olur.

Bilişsel Gelişim Dönemleri Arasındaki  Geçiş Mekanizmaları:

1. Özümleme (Assimilation): Eski bilgilerini, yeni durum veya problem karşısında kullanmadır. Örneğin; Çıngırağını salladığında ses çıktığını keşfeden bir bebek, bez bebekle karşılaştığında, bebeği de sallar ve ses çıkmasını bekler.

2. Uyum (Accomodation): Yeni bir durum ya da problem karşısında, eskiyi kullanamama ve yeni duruma kendini uydurmadır.

Çocuk, çevresinde yeni karşılaştığı nesne ve durumlarla ilgili bilgileri özümler. Diğer taraftan nesne ve olayların yeni yönlerini dikkate alarak bilgisini genişletir, karşılaştığı yeniliklere uyum sağlar. Özümleme, sürekli olarak uyum ile dengelenir.

"Aktif okul, öğrencilerin, kendilerine dayatıldığı için değil, istedikleri için çaba göstermelerini; kendilerinin dışında  hazırlanmış bilgiyi kabul etmek yerine, akıl kullanarak özgün çalışmalar  yapmalarını gerektirir. Buna göre, aktif okul, zeka kuramlarının tümüne saygı duyulmasını zorunlu kılar."

PIAGET HIGH / SCOPE PROGRAMI

High/Scope Programına Piaget’ in Bilişsel Gelişim Kuramı rehberlik etti. Programın özü; Çocuklara, bizim olmalarını istediğimiz yerde değil; onların bulunduğu yerde yaklaşmaktır.

High/Scope Programının temelleri şunlardır;

Çocuklar, kendi kendilerine planlayıp yürüttükleri etkinliklerden  en fazla ders alan, aktif öğrenicilerdir.

High/ Scope Programında yapılan her çalışmada (öğretmen eğitiminde, araştırmada, okul öncesi çocuk eğitiminde)  etkin öğrenme   kavramı temel alınır.

High/ Scope Programına göre eğitimcilerin çalışma kuralları şunlardır:

Eğitimci, çocukların zihinsel olarak dünyayı nasıl kurduklarını ve bu zihinsel yapıların, çocuğun gelişim süreci içinde nasıl değiştiğini anlar. Eğitimci, her çocuğun sayı, uzunluk, ağırlık, mekan ve zamanı nasıl kavradığını değerlendirir ve her çocukla, o çocuğun akıl yürütme sınırları içinde çalışır.

Eğitimci, çocukların düşünce ve eylemlerini yönetip denetlemek yerine, bu düşünce ve eylemleri temel alır. Öğrenme, çocuğun kendi tasarladığı etkinlik ve projelerle yoğun olarak ilgilendiği zaman gerçekleşir. Bu görüşle öğretmek,  çocukların çalışmalarını belirleyip düzenlemelerini sağlamaktır.

Çocuklar, günlük yaşamlarında ne yapmak istediklerine karar verme olanağına sahip olmalıdırlar. Eğitimci, her çocuğun bir plan oluşturmasına, bu planı üstesinden gelebileceği  parçalara ayırmasına, aşamalandırmasına ve gerekli malzemeleri  saptamasına yardımcı olur. Okul öncesi yaşlarda çocuk, belirli bir etkinliğe ilgi duymakla plan yapmaya başlamış olur. Bu aşamada eğitimci çocuğu desteklemelidir. Zaman içinde, çocuğun harekete geçmeden önce, seçenekleri ve kararları dikkate alma yeteneği gelişir; bu planlar çeşitlenir  ve karmaşıklaşır.

Çocuğun günlük planı, öğretme için bir başlangıç noktası oluşturmalıdır. Plan, sorgulamak, önermek ve sorunları tanımlamak için bir sıçrama tahtasıdır. Eğitimci, her çocuğun yapmakta olduğu şeyle ilgili olarak düşünmesine, gözlem yapmasına, ilişkileri farketmesine ve sorunları tanımlayıp çözmesine yardımcı olur.

Bazı kilit deneyimler, çocuğun zihinsel gelişimi için zorunludur. Eğitimci, bu kilit deneyimlerin rehberliğinde, bilinçli ve sistematik olarak çocukların öngörme, tanımlama, açıklama, değiştirme, varsayım yapma ve alternatif aramalarına yardım eder. Eğitimcinin görevi, çocukların çalışmalarında bu süreçlerden yararlanmalarına yardımcı olmaktır.

 MİNİ SÖZLÜK

Algı: Duyular yoluyla uyarıcıların bellekte yorumlanması,açıklanması ve anlam kazanmasıdır.

Bellek:  Daha önce algılanmış bir şeyi, zihinde canlandırmadır.

Benzetme (Birleştirme) : Birbiriyle ilişkisi olan çeşitli nesne veya durumları birleştirmedir.

Egosantirizm (Ben merkezlilik): Her şeyi kendi bakış açısından görme eğilimi; kendini başkasının yerine koyamamadır.

Gelişim: Bireyin beden yapısı, fizyolojik güç ve ruhsal özellikler bakımından düzenli bir biçimde büyümesi, değişmesi ve olgunluk kazanmasıdır.

Hayal (imge): Bir şeyi canlandırmadır. Bu canlandırma sözle, davranışla ve bir sembol kullanarak olabilir. Örneğin çeşitli hayvan taklitlerini yapmak gibi

Sınıflama: Birbirine benzeyen, ortak yanları olan nesne veya durumları bir araya getirmedir.

1020
0
0
Yorum Yaz